Rozmowa z etnobotanikiem \u0141ukaszem \u0141uczajem o powrocie dzikiej kuchni i o tym, czy cz\u0142owiek wsp\u00f3\u0142czesny mo\u017ce jeszcze zdzicze\u0107.
\n\u201eJa przyjmuj\u0119, \u017ce jadalna ro\u015blina to taka, kt\u00f3rej pe\u0142n\u0105 misk\u0119 mo\u017cna zje\u015b\u0107 raz w tygodniu bez obawy o zdrowie. A ro\u015blin, kt\u00f3rych nawet niewielka ilo\u015b\u0107 mo\u017ce nam zaszkodzi\u0107, jest \u00adnaprawd\u0119 ma\u0142o\u201d.
\nJa przyjmuj\u0119, \u017ce jadalna ro\u015blina to taka, kt\u00f3rej pe\u0142n\u0105 misk\u0119 mo\u017cna zje\u015b\u0107 raz w tygodniu bez obawy o zdrowie. A ro\u015blin, kt\u00f3rych nawet niewielka ilo\u015b\u0107 mo\u017ce nam zaszkodzi\u0107, jest \u00adnaprawd\u0119 ma\u0142o\u201d.<\/p>\n
Barbara Pietruszczak: \u2013 Czy Polacy naprawd\u0119 boj\u0105 si\u0119 li\u015bci?
\n\u0141ukasz \u0141uczaj: \u2013 Przeci\u0119tny Polak w\u0142a\u015bciwie boi si\u0119 wszystkich, kt\u00f3re nie s\u0105 kapust\u0105 czy sa\u0142at\u0105. W najlepszym wypadku szpinakiem. Kiedy\u015b to by\u0142y szczyty mo\u017cliwo\u015bci, teraz zaczyna si\u0119 to powoli zmienia\u0107: rukol\u0119 i roszpunk\u0119 mo\u017cna kupi\u0107 tak\u017ce w supermarketach. Kultury mo\u017cna podzieli\u0107 na takie, kt\u00f3re zupe\u0142nie odrzucaj\u0105 li\u015bcie jako pokarm, np. Amazonia, i takie, kt\u00f3re jedz\u0105 ich bardzo du\u017co, np. Chiny i Tajlandia, gdzie w niekt\u00f3rych miejscach zanotowano spo\u017cywanie nawet ponad stu r\u00f3\u017cnych gatunk\u00f3w. W polskiej kulturze kulinarno-medycznej u\u017cywa si\u0119 r\u00f3\u017cnych zi\u00f3\u0142, np. w postaci suszonej, ale s\u0105 one spo\u017cywane jako wywary czy napary. Natomiast jedzenie samych li\u015bci uchodzi za co\u015b dziwnego. Kiedy\u015b jedzono ich troch\u0119 wi\u0119cej: pokrzyw\u0119, szczaw i lebiod\u0119, czyli komos\u0119 bia\u0142\u0105. Najcz\u0119\u015bciej korzystano z nich w okresach p\u00f3\u0142g\u0142odu czy przedn\u00f3wka.<\/p>\n
W \u201eDzikiej kuchni\u201d wspomina pan tak\u017ce o barszczu, od kt\u00f3rego pochodzi nazwa zupy, teraz z t\u0105 ro\u015blin\u0105 raczej niekojarzonej. Jak to si\u0119 sta\u0142o, \u017ce przestali\u015bmy je\u015b\u0107 niekt\u00f3re dziko rosn\u0105ce gatunki?
\nBarszcz zanik\u0142 bardzo wcze\u015bnie. Ju\u017c w XVIII\u2013XIX w. by\u0142a to ro\u015blina u\u017cywana raczej regionalnie, nieznana wi\u0119kszo\u015bci spo\u0142ecze\u0144stwa. W momencie rozwoju cywilizacyjnego i intensywnego rolnictwa wiedza o ro\u015blinach jadalnych zaczyna si\u0119 degenerowa\u0107, znika znajomo\u015b\u0107 ro\u015blin, kt\u00f3re s\u0105 kojarzone z okresami g\u0142odu. Wcze\u015bniej jadano jednak chwasty: wiadomo, \u017ce w neolicie nie by\u0142o herbicyd\u00f3w do ich zwalczania, usuwano je wi\u0119c r\u0119cznie, a jak ju\u017c si\u0119 je usun\u0119\u0142o, to r\u00f3wnie dobrze mo\u017cna je by\u0142o wykorzysta\u0107, by\u0142 to wi\u0119c rodzaj podrz\u0119dnego pokarmu.<\/p>\n
W takim razie, czym jest chwast?
\nChwast to ro\u015blina niepo\u017c\u0105dana, ale oczywi\u015bcie mamy chwasty r\u00f3\u017cnego rz\u0119du. Owies czy \u017cyto to by\u0142y kiedy\u015b chwasty pszenicy. Jaki\u015b czas temu w Kro\u015bnie na zam\u00f3wienie urz\u0119du miasta obsia\u0142em rondo mieszank\u0105 nasion \u0142\u0105ki kwietnej, kt\u00f3ra sk\u0142ada si\u0119 z chwast\u00f3w: maku polnego, chabra b\u0142awatka, k\u0105kolu. I w tym wszystkim wyros\u0142y jeszcze inne gatunki, kt\u00f3re by\u0142y niezaplanowane. Zadzwoni\u0142a wi\u0119c do mnie pani z urz\u0119du, \u017cebym \u201eusun\u0105\u0142 te chwasty, kt\u00f3re tam wyros\u0142y\u201d. Ja m\u00f3wi\u0119: ale to wszystko s\u0105 chwasty! Na co pani odpowiada: \u201eAle my zaplanowali\u015bmy, \u017ce tam b\u0119dzie r\u00f3s\u0142 mak, chaber, a tu wyros\u0142o jeszcze co\u015b\u201d. W tym kontek\u015bcie chwastem b\u0119dzie co\u015b, czego nie zaplanowali\u015bmy.<\/p>\n
Czy zdarzy\u0142o si\u0119 panu zatru\u0107, jedz\u0105c chwasty i inne dzikie ro\u015bliny?
\nNigdy, ro\u015bliny s\u0105 bardzo bezpieczne. Zatru\u0142em si\u0119 jedynie podgrzybkami, ale to dlatego, \u017ce jad\u0142em je na surowo, a jako m\u0142ody student biologii jeszcze nie wiedzia\u0142em, \u017ce te w\u0142a\u015bnie grzyby w wersji surowej s\u0105 truj\u0105ce. Czasami jad\u0142em ro\u015bliny truj\u0105ce, ale poddane ju\u017c jakiej\u015b obr\u00f3bce termicznej. Raz nie dogotowa\u0142em takiej ro\u015bliny, kt\u00f3ra nazywa si\u0119 obrazki. By\u0142a tak piek\u0105ca, \u017ce wydawa\u0142o mi si\u0119, \u017ce umr\u0119, ale zagryz\u0142em j\u0105 bia\u0142ym serem i przesz\u0142o. Co ciekawe, niedawno w Hercegowinie rozmawia\u0142em z lud\u017ami, kt\u00f3rzy prze\u017cyli wojn\u0119, i dowiedzia\u0142em si\u0119, \u017ce obrazki by\u0142y tam wtedy ro\u015blin\u0105 g\u0142odow\u0105. Trzeba by\u0142o wytrzyma\u0107 i zje\u015b\u0107. M\u00f3wili mi, \u017ce owszem, piecze, ale nie jest szczeg\u00f3lnie szkodliwa.<\/p>\n
Osobi\u015bcie bardziej boj\u0119 si\u0119 jedzenia ze sklepu, chocia\u017c moja dieta bazuje w du\u017cej mierze na skrobi ro\u015blin uprawnych, niestety. Za\u0142o\u017cy\u0142em sobie nawet ogr\u00f3dek kilka lat temu, ale nie przepadam za tym, bo to dosy\u0107 k\u0142opotliwe zaj\u0119cie. Doszed\u0142em jednak do wniosku, \u017ce hodowla ziemniak\u00f3w jest jedn\u0105 z podstawowych umiej\u0119tno\u015bci prze\u017cycia i powinienem j\u0105 opanowa\u0107, w tym roku posadzi\u0142em je wi\u0119c w ramach przygotowania si\u0119 na inwazj\u0119 Putina.<\/p>\n
Ile z dziko rosn\u0105cych w Polsce ro\u015blin nadaje si\u0119 w og\u00f3le do jedzenia?
\nMi\u0119dzy jedn\u0105 trzeci\u0105 a po\u0142ow\u0105.<\/p>\n
Tylko tyle?
\nA\u017c tyle! W ca\u0142ej florze mamy prawie trzy tysi\u0105ce gatunk\u00f3w, wi\u0119c jest to bardzo du\u017co. Oczywi\u015bcie s\u0105 te\u017c ro\u015bliny truj\u0105ce uznane za jadalne, kwesti\u0105 kluczow\u0105 jest tutaj dawka. Ja przyjmuj\u0119, \u017ce jadalna ro\u015blina to taka, kt\u00f3rej pe\u0142n\u0105 misk\u0119 mo\u017cna zje\u015b\u0107 raz w tygodniu bez obawy o zdrowie. A ro\u015blin, kt\u00f3rych nawet niewielka ilo\u015b\u0107 mo\u017ce nam zaszkodzi\u0107, jest \u00adnaprawd\u0119 ma\u0142o.<\/p>\n
Kiedy najlepiej wybiera\u0107 si\u0119 na zbieranie? Lato to dobry czas?
\nTa pora roku jest trudna, z czego ludzie nie zdaj\u0105 sobie sprawy. Prowadz\u0119 warsztaty dzikiego gotowania, robi\u0119 je g\u0142\u00f3wnie wiosn\u0105 i jesieni\u0105, a zawsze mam bardzo wielu ch\u0119tnych na lato. S\u0105 oczywi\u015bcie owoce le\u015bne i ro\u015bliny przyprawowe: dzikie oregano, macierzanka czy mi\u0119ta, ale latem li\u015bcie wi\u0119kszo\u015bci ro\u015blin twardniej\u0105. Dlatego w polskim klimacie zbiera si\u0119 w kwietniu i maju, kiedy s\u0105 jeszcze mi\u0119kkie. To te\u017c dobra pora do zbierania ro\u015blin korzeniowych, np. \u00addzikiej marchwi \u2013 \u00adwarzywa bardzo fajnego i wydajnego. Chocia\u017c do\u015bwiadczenie lud\u00f3w herbofilnych pokazuje, \u017ce najlepiej si\u0119ga\u0107 po li\u015bcie. To czysta praca, nie trzeba brudzi\u0107 si\u0119 w ziemi.<\/p>\n
Je\u015bli chcia\u0142bym co\u015b w Polsce wypromowa\u0107, to w\u0142a\u015bnie jedzenie m\u0142odych, zdrowych li\u015bci dzikich ro\u015blin jako warzyw. Nie chc\u0119 propagowa\u0107 chodzenia z kijem i wykopywania cebul jakich\u015b \u00adgatunk\u00f3w chronionych. Chcia\u0142bym pokaza\u0107, \u017ce mo\u017cna si\u0119gn\u0105\u0107 do przydro\u017ca, do skraju lasu i nazbiera\u0107 trzy wiaderka li\u015bci: cz\u0119\u015b\u0107 usma\u017cy\u0107 w woku, cz\u0119\u015b\u0107 ugotowa\u0107 w zupie, a cz\u0119\u015b\u0107 zamrozi\u0107 lub wysuszy\u0107.<\/p>\n
Swoje warsztaty prowadzi pan ju\u017c od 10 lat. Du\u017co si\u0119 w tym czasie zmieni\u0142o?
\nBardzo du\u017co. Na samym pocz\u0105tku warsztaty kosztowa\u0142y 30 z\u0142, teraz kosztuj\u0105 800, trwa\u0142y cztery dni, a teraz trwaj\u0105 dwa. 10 lat temu interesowa\u0142y si\u0119 nimi przede wszystkim szeroko pojmowani dziwacy, hipisi i harcerze. Przyje\u017cd\u017cali te\u017c nawiedzeni biznesmeni. I ten nurt trwa, ale przemiesza\u0142 si\u0119 z innymi, np. jaki\u015b czas temu odwiedzi\u0142a mnie para ochroniarzy z \u00adBiedronki, kt\u00f3ra zbiera\u0142a \u201ekas\u0119\u201d na moje warsztaty kilka lat. Po programie kulinarnym mia\u0142em fal\u0119 fan\u00f3w snob\u00f3w kulinarnych, a po publikacji mojej ostatniej ksi\u0105\u017cki, kt\u00f3ra spotka\u0142a si\u0119 z bardzo ciep\u0142ym przyj\u0119ciem, zacz\u0119li przyje\u017cd\u017ca\u0107 ludzie, kt\u00f3rzy czytaj\u0105. Now\u0105 grup\u0105, kt\u00f3ra pojawi\u0142a si\u0119 trzy lata temu, s\u0105 kucharze i od tamtego czasu przyje\u017cd\u017ca ich coraz wi\u0119cej.<\/p>\n
W ko\u0144cu Modest Amaro te\u017c wykorzystuje w swojej kuchni dziko rosn\u0105ce ro\u015bliny. Dzika kuchnia wchodzi na salony?
\nModest wypromowa\u0142 t\u0119 mod\u0119, a przede wszystkim kuchni\u0119 polsk\u0105, za co mu chwa\u0142a. On jest aposto\u0142em znanego na ca\u0142ym \u015bwiecie Ren\u00e9 Redzepiego, kt\u00f3ry propaguje u\u017cywanie dzikich ro\u015blin w kuchniach lokalnych. Nie jest zreszt\u0105 pierwszy, we Francji szefom kuchni od lat pomaga w tym botanik Fran\u00e7ois Couplan, kt\u00f3ry zreszt\u0105 sp\u0119dzi\u0142 swego czasu dwa \u00adtygodnie u mnie w domu. W czasach hipisowskich bardzo interesowano si\u0119 t\u0105 dziedzin\u0105 w Anglii, czego sztandarowym przyk\u0142adem jest ksi\u0105\u017cka Richarda Mabeya \u201eFood for Free\u201d.<\/p>\n
Na pocz\u0105tku XX w. dzikie ro\u015bliny jadalne promowa\u0142 polsko-szwajcarski botanik Adam Maurizio, profesor politechniki we Lwowie. Zainteresowa\u0142y si\u0119 nim w\u0142adze Niemiec i Austrii: w czasie pierwszej wojny \u015bwiatowej \u017co\u0142nierzom robiono konserwy z pa\u0142ki wodnej! Jest to wi\u0119c trend, kt\u00f3ry co jaki\u015b czas powraca, a mnie najbardziej cieszy, \u017ce wchodzi pod strzechy.<\/p>\n
Coraz wi\u0119ksz\u0105 popularno\u015bci\u0105 cieszy si\u0119 dieta paleo, kt\u00f3ra polega z grubsza na \u017cywieniu si\u0119 tylko tym, co by\u0142o dost\u0119pne dla lud\u00f3w zbieracko-\u0142owieckich. Czy to w og\u00f3le mo\u017cliwe \u017cywi\u0107 si\u0119 dok\u0142adnie w taki sam spos\u00f3b?
\nCa\u0142e spo\u0142ecze\u0144stwo nie mo\u017ce. Wtedy jedzono przede wszystkim mi\u0119so dobrej jako\u015bci, a obecnie \u015brodowisko nie mo\u017ce zapewni\u0107 tego rodzaju pokarmu wszystkim. Wi\u0119c jest to albo dieta dla bogatych, kt\u00f3rych sta\u0107 na zakup dobrej dziczyzny, albo dla tych wytrwa\u0142ych, kt\u00f3rym chcia\u0142oby si\u0119 sp\u0119dza\u0107 ca\u0142e dnie na polowaniu. My\u015bl\u0119, \u017ce dieta opata na pokarmie ro\u015blinnym w skali \u017cycia mo\u017ce by\u0107 czym\u015b bardziej po\u017c\u0105danym. Fascynowa\u0142em si\u0119 diet\u0105 paleolityczn\u0105, ale dla mnie z powod\u00f3w czysto etycznych jest nie do zaakceptowania. Nie lubi\u0119 zabija\u0107 zwierz\u0105t i jem je raczej z przymusu. Mam tak\u0105 wizj\u0119, \u017ce grzechem pierworodnym w dziejach cz\u0142owieka by\u0142o w\u0142a\u015bnie przej\u015bcie na pokarm mi\u0119sny w tak du\u017cym stopniu. Je\u017celi cofniemy si\u0119 bardziej w ewolucji, to mamy raczej istoty wszystko\u017cerne.<\/p>\n
Czyli najwa\u017cniejsza jest r\u00f3wnowaga?
\nWydaje mi si\u0119, \u017ce za du\u017co wagi przyk\u0142ada si\u0119 do tego, co ludzie jedz\u0105. Najwa\u017cniejsze, \u017ceby jedzenie by\u0142o \u015bwie\u017ce i niezatrute, pisa\u0142 o tym zreszt\u0105 Micheal Pollan, autor bardzo wa\u017cnych publikacji na temat jedzenia. S\u0105 rzeczy wa\u017cniejsze ni\u017c po\u017cywienie, np. ruch. Ludzie unikaj\u0105 troch\u0119 tego g\u0142\u00f3wnego tematu, kt\u00f3rym jest brak ruchu cz\u0142owieka wsp\u00f3\u0142czesnego. Pro\u015bciej kupi\u0107 sobie co\u015b w sklepie ze zdrow\u0105 \u017cywno\u015bci\u0105, ni\u017c i\u015b\u0107 pobiega\u0107 przez godzin\u0119.<\/p>\n
Cz\u0142owiek wsp\u00f3\u0142czesny mo\u017ce jeszcze zdzicze\u0107?
\nOczywi\u015bcie. Kultura porusza si\u0119 ruchem wahad\u0142owym, w czasie kt\u00f3rego zbli\u017ca si\u0119 do natury b\u0105d\u017a si\u0119 od niej oddala. Najpierw by\u0142o \u017cycie w nie\u015bwiadomo\u015bci, je\u015bli chodzi o zarazki, p\u00f3\u017aniej strach przed nimi, a teraz powr\u00f3t do akceptacji pewnego poziomu brudu. Najgorsze jest to, \u017ce obecnie ludzie z jednej strony fascynuj\u0105 si\u0119 natur\u0105, a z drugiej strony si\u0119 jej boj\u0105. Wida\u0107 to po panicznych reakcjach na przebywanie w przyrodzie dzieci, kt\u00f3re wyje\u017cd\u017caj\u0105 na obozy survivalowe. Dziecko jest \u201ebiedne\u201d, bo sp\u0119dzi\u0142o kilka godzin bez jedzenia lub dzie\u0144 w sza\u0142asie, podczas gdy to powinno by\u0107 zupe\u0142nie normalne. Wszystko, co odbiega od rzeczywisto\u015bci galeriowej, jest straszne i niehigieniczne. St\u0105d te przepisy, zakazy sprzeda\u017cy niepasteryzowanego mleka i potrzeba kontroli wszystkiego.
\nPotrzeba nam wi\u0119cej pluralizmu, kt\u00f3ry osi\u0105ga si\u0119 nie poprzez przykr\u0119canie \u015bruby z jednej lub odkr\u0119canie z drugiej strony. Najwi\u0119ksza r\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 ro\u015blin pojawi\u0142a si\u0119 wraz z cz\u0142owiekiem, kt\u00f3ry u\u017cytkowa\u0142 dany teren, ale tej przyrody nie dominowa\u0142.<\/p>\n
Co dla pana oznacza s\u0142owo \u201edziki\u201d?
\nKiedy\u015b na portalu Taraka.pl og\u0142osi\u0142em konkurs na skojarzenia ze s\u0142owem \u201edziki\u201d. Zaskoczy\u0142 mnie odzew: stos maili, list\u00f3w i mnogo\u015b\u0107 odpowiedzi. Ja w dziko\u015bci szukam w\u0142a\u015bnie r\u00f3\u017cnorodno\u015bci. Tak ro\u015blin, jak i scenariuszy. Wsp\u00f3\u0142czesne \u017cycie rysuje je bardzo wyra\u017anie, a mnie robi\u0105cego warsztaty co roku o tej samej porze zawsze mog\u0105 spotka\u0107 niespodzianki w postaci np. nowej ro\u015bliny.<\/p>\n
Z drugiej strony dziko\u015b\u0107 to wolno\u015b\u0107, czyli poczucie, \u017ce ja sam nie jestem przez nikogo hodowany czy uprawiany. Moja \u017cona uwa\u017ca, \u017ce to ca\u0142e poszukiwanie dziko\u015bci to jaka\u015b bzdura. Kiedy zastanawia\u0142em si\u0119 nad zako\u0144czeniem ksi\u0105\u017cki \u201eW dzik\u0105 stron\u0119\u201d, w kt\u00f3rej opisuj\u0119 te wszystkie przemy\u015blenia, o\u015bwieci\u0142o mnie, \u017ce kluczem do niej jest w\u0142a\u015bnie moja \u017cona Sarah, kt\u00f3ra prezentuje t\u0119 kobiec\u0105 stron\u0119 \u2013 ona stara si\u0119 nie tworzy\u0107 niepotrzebnych opozycji i potrafi bra\u0107 \u017cycie takie, jakie jest. W tej chwili nie szukam dziko\u015bci, ale r\u00f3\u017cnorodno\u015bci i umiaru.<\/p>\n
Dr hab. \u0141ukasz \u0141uczaj (ur. 1972) \u2013 etnobotanik, profesor Uniwersytetu Rzeszowskiego, popularyzator jedzenia ro\u015blin dziko rosn\u0105cych, autor m.in. \u201eDzikiej kuchni\u201d, \u201eW dzik\u0105 stron\u0119\u201d i \u201ePodr\u0119cznika robako\u017cercy\u201d. Prowadzi badania terenowe w Chinach i na Ba\u0142kanach. Razem z \u017con\u0105 Sarah, angielsk\u0105 poetk\u0105, t\u0142umaczk\u0105 i terapeutk\u0105, oraz dwiema c\u00f3rkami mieszka w Pietruszej Woli na Podkarpaciu.
\nPolityka 37.2014 (2975) z dnia 09.09.2014; Ludzie i style; s. 86
\nOryginalny tytu\u0142 tekstu: „Buszuj\u0105cy w chwastach”
\nBarbara Pietruszczak<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Rozmowa z etnobotanikiem \u0141ukaszem \u0141uczajem o powrocie dzikiej kuchni i o tym, czy cz\u0142owiek wsp\u00f3\u0142czesny mo\u017ce jeszcze zdzicze\u0107. \u201eJa przyjmuj\u0119, \u017ce jadalna ro\u015blina to taka, kt\u00f3rej pe\u0142n\u0105 misk\u0119 mo\u017cna zje\u015b\u0107 raz w tygodniu bez obawy o zdrowie. A ro\u015blin, kt\u00f3rych nawet niewielka ilo\u015b\u0107 mo\u017ce nam zaszkodzi\u0107, jest \u00adnaprawd\u0119 ma\u0142o\u201d. Ja przyjmuj\u0119, \u017ce jadalna ro\u015blina to […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":1538,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"footnotes":""},"categories":[13],"tags":[],"class_list":["post-1537","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-prasa-o-nas"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/zielarniapieninska.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1537","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/zielarniapieninska.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/zielarniapieninska.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/zielarniapieninska.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/zielarniapieninska.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1537"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/zielarniapieninska.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1537\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1539,"href":"https:\/\/zielarniapieninska.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1537\/revisions\/1539"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/zielarniapieninska.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1538"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/zielarniapieninska.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1537"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/zielarniapieninska.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1537"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/zielarniapieninska.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1537"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}